‘Koloniale Monumenten’ vraagt uw hulp

Van de monumenten in Nederlands-Indië is weinig bekend. Bij de meeste werd mogelijk enige aandacht geschonken in de lokale pers, tijdens de dag van de onthulling, maar doorgaans bleef het daarbij. Van het verwijderen van monumenten, of het langzaam vergaan, weten we vrijwel niets. Ook het beeldmateriaal is spaarzaam. ‘Koloniale monumenten’ doet daarom graag een…

Jacob Th. Cremer, Medan, 1928

Op 27 januari 1928 schreef de Sumatra Post: “Hedenmorgen heeft de plechtige onthulling plaats gehad van het standbeeld van wijlen de heer J. T. Cremer, opgericht door de leden van AVROS en Deli Planters Vereeniging voor het nieuwe kantoorgebouw van laatstgenoemde vereniging. Het standbeeld, uitgevoerd in brons, ten voeten uit, en staande op een voetstuk…

Van Ham en Musquetier, Mataram, 1897

Bali en Lombok zijn buureilanden en Lombok was in de negentiende eeuw deels bezet door Balinezen. Tijdens de Nederlandse verovering van Lombok in augustus 1894 informeerden spionnen de staf van de troepen in Tjakranegara over een komende aanval. Generaal-majoor P.P.H. van Ham besloot dat het zijn militaire eer te na was om te vluchten voor…

Lombok-oorlog, Mataram, 1900

Over de Lombok-oorlog in 1894 is al veel geschreven, zó veel dat ik hier het verhaal achterwege laat. Verwezen kan worden naar een samenvatting op Wikipedia: een verhaal van macht tegen macht, waarbij misvattingen verschrikkelijke gevolgen hebben, en de uiteindelijke winnaar, hoe kan het anders, de partij is die het grootste militaire potentieel heeft. De…

Zwavelmeer Telagabodas, 1939

Toeristen die nu vanuit Garut naar het kratermeer Telagabodas rijden, zullen zich de tocht daar naartoe later nauwelijks herinneren. In minder dan een uur arriveert men bij een ´area parkir´ met tientallen winkeltjes. Vandaar is het nog een tien minuten wandelen naar het naar zwavel ruikende meer. Van hoe het een eeuw geleden was, getuigt…

Gevallen militairen, Bandjermasin, 1867

De Nederlands-Indische overheid trachtte met militaire en economische middelen zo veel mogelijk macht uit te oefenen tegen zo weinig mogelijk kosten. In Bandjermasin, waar een contract was gesloten met de sultan, ging het in 1852 fout toen de Nederlanders zich bemoeiden met de troonopvolging. Er ontstond niet alleen een lokale opvolgingsstrijd, maar de bevolking richtte…

Aernout, Bandjermasin, 1934

“Tussen Bandjermasin en de Koeala Kapoeas ( Zuid Borneo) werd kort geleden een monument onthuld voor wijlen controleur W.E.M.S. Aernout. Daarover lezen wij in de Preanger Bode het volgende: Een van die stroom-verbindingen tussen de Barito en de Kapoeas of Kleine Dajakrivier, onderscheidt zich door haar rechten loop en is geen speling der natuur, doch…

Hussni, Soerabaja, 1923

Eerste civiele lijnvlucht tussen Batavia en Soerabaja mislukt jammerlijk. Vliegenier Hussni wordt gehuldigd. Onder de titel ´Een vreselijk vliegongeluk´ meldde de Indische Courant op 8 juli 1922: “Vanmorgen tegen zevenen steeg de vliegenier Hussni op ’t vliegterrein te Antjol op, om de eerste luchtreis Batavia Soerabaja voor de Nederlandsch-Indische Luchtvaart Onderneming (N.I.L.O.) te maken. Zoals…

Aequator, Bodjong, 1925

Propaganda voor het toerisme in de Padangsche Bovenlanden In 1917 werd in het Bataviaasch Nieuwsblad kond gedaan van de oprichting ´eener vereeniging’ ter bevordering van het toerisme op Sumatra: “Te Padang is opgericht de ´Vereeniging Touristenbelang´ op Sumatra die, zoals de men reeds zegt, het bezoek aan Sumatra’s Westkust en haar schone omgeving wil bevorderen en…

Pastoor Verbraak, Koetaradja, 1908

De tijden waarin oorlogen werden gevochten zonder enige vorm van geestelijke zorg, liggen reeds ver achter ons. Ook in de Atjeh-oorlog, die vergeten koloniale strijd waarin Nederland duizenden van zijn militairen verloor, maar waarschijnlijk vele tienduizenden Atjehers het leven lieten, was geestelijke ondersteuning onontbeerlijk. Geestelijken als pastoor Verbraak en dominee Thenu zijn onlosmakelijk verbonden met…

De ´Ophelia´, Sarolangoen, 1931

Zonder toelichting is het een wat merkwaardige foto. Een Indonesiër, autosleutels nog in de hand, kijkt naar een paar gaten in iets wat eens een kunstwerk of monument moet zijn geweest. Op de achtergrond een rivier. Welk verhaal schuilt achter zijn interesse? Op 23 november 1931 meerde de hekwieler (raderboot) Ophelia om 10 uur ´s…

Reinder Fennema, Possomeer, 1898

Het is een fantasieloze doos, zonder enige relatie met de prachtige natuur er om heen. Toch heeft ook dit gedenkteken, opgericht in verband met de dood van één van ´s lands grootste wetenschappers, de geoloog Reinder Fennema, zijn eigen verhaal en betekenis. En, bijzonder genoeg, een ruime eeuw later bestaat het monument nog steeds! Reinder…

‘Parapattan’, Teloek Bajoer, 1950

Het lijkt ver, héél ver weg. En toch was het ooit dichtbij. Kort na de oorlog schreef ingenieur Hendrik Theodoor Bakker (1895, Amsterdam),  ex-secretaris van de N.V. Steenkolenmaatschappij Parapattan, in De Uitlaat, het blad van de Koninklijke Paketvaartmaatschappij (eigenaar van ‘Parapattan’), onder de titel ‘Parapattan’ van zijn weerzien met het mijndorp Teloek Bajoer in Oost-Borneo….