Karel Bosscha, Lembang, 1928

K.A.R. Bosscha (1865-1928)

“In Nederland, — generaliserend gesproken, — vormen stelsels de ruggegraat van het maatschappelijk leven; in Indië doen personen het. Krachtige figuren met – onbaatzuchtige liefde voor het land, rusteloze werkers voor wie geen moeilijkheden blijvend kunnen bestaan, mannen van de daad, die efficiency in hun vaandel hebben geschreven, drukken op het Indische sociale leven hun stempel, zodanig dat zonder hun gezegende invloed de Indische maatschappij in haar ontwikkeling op een aanzienlijk lager peil zou staan, dan op het ogenblik geconstateerd mag worden.”

Aldus de Hollandsche Revue, op 21 juli 1921. Om te vervolgen met het levensverhaal van één van die personen die een zwaar stempel drukte op de Indische maatschappij: Karel Albert Rudolf Bosscha, de theekoning van de Preanger.

Bosscha was méér dan een ondernemer. Hij was bestuurder, volksvertegenwoordiger en iemand met een grote interesse in de wetenschap. Zo stichtte hij samen met anderen in 1920 de Nederlandsch-Indisch Sterrenkundige vereniging, voor welke vereniging hij bij zijn eerstvolgende reis naar Europa in Jena een sterrenkijker bestelde, te plaatsen in een nog nieuw te bouwen sterrenwacht in Lembang boven Bandoeng.

“De ontwerpen en begrotingen welke werden gemaakt door Schoemakers Associatie te Bandoeng, het Ingenieurs en Architectenbureau dat o.a. ook het gebouw voor de Jaarbeurs te Bandoeng heeft ontworpen, werden (in verband met de economische malaise) gesnoeid. Niettemin kan hier met nationalen trots het feit worden geconstateerd, dat op initiatief van een Nederlander het tropische land binnenkort zijn eerste naar de eisen des tijds ingerichte sterrenwacht rijk zal zijn. Dit monument op wetenschappelijk gebied zal een schepping van de heer Bosscha zijn, uitgedacht, ontworpen en financieel mogelijk gemaakt door deze buitengewone persoonlijkheid en, eenmaal gereed, met een stil gebaar overgegeven aan de Nederlandsch Indische regering. Hebben wij in den aanvang te veel gezegd van deze grote figuur in ons midden?”

De sterrenwacht te Lembang

In juli 1928 werd de sterrenwacht geopend. De Hollandsche Revue, van 1 januari 1928:

“Het is de plechtige ingebruikstelling van de sterrenkijker, geschonken door de heer Bosscha, die zo vele en zo velerlei autoriteiten naar Bandoeng had gevoerd. Een ereplaats was ingeruimd aan de curatoren en de hoogleraren van de Technische Hoogeschool en de vertegenwoordigers der rechtsgeleerde en der medische faculteit. (…)
De aanwezigheid van de landvoogd en zo vele anderen, in hoogheid gezeten – ditmaal ook letterlijk ! – heeft niet belet, dat de feestelijke ingebruikstelling van de kijker een uiterst genoeglijk verloop had. Wel verre van te zijn een plechtigheid van streng karakter werd deze bijeenkomst tot een hartelijke, ja bijna gemoedelijke hulde aan de heer Bosscha; in tegenstelling tot menige officiële gebeurtenis miste deze alles wat naar opgeschroefde geestdrift zweemde.
(…)
Een nog aantrekkelijker feestelijkheid vond intussen eerst daarna plaats. Voor het gebouw, bevond zich een statuette, tot dat ogenblik gedekt door het rood-wit-blauw.
(…)
Op een verhevenheid, is nu het door prof. Wolf-Schoemaker ontworpen en uitgevoerde borstbeeld van de heer Bosscha opgesteld. Zoals dr. Voute het zeggen zou: „Een betere plaats voor dit monument is haast niet denkbaar, staande te midden van één uwer grootse scheppingen, uitziende op uw geliefd Bandoeng en de Malabar, uw arbeidsveld aan de overzijde.”

En ten slotte lezen wij:

Het borstbeeld van Bosscha

“De gouverneur-generaal jhr. mr. De Graeff heeft de onthullingsplechtigheid verricht met het uitspreken van een rede, welke vele geheimen onthulde.
Aanvankelijk stond Zijne Excellentie heel koeltjes tegenover de invitatie het in gebruik nemen van de kijker bij te wonen, hij veranderde echter van mening toen hem bleek, dat deze gelegenheid zou worden aangegrepen om de heer Bosscha te huldigen. Onder warme toejuichingen deed de landvoogd ten slotte mededeling van de onderscheiding in de vorm van een bevordering tot commandeur der orde van Oranje Nassau, door de koningin aan Bandoengs ereburger verleend!”

Bosscha zou helaas enkele maanden later overlijden. Zijn bijdrage aan de samenleving zou echter niet verloren gaan. De sterrenwacht werd later omgedoopt tot ´Observatory Bosscha´. Het borstbeeld van de schenker werd verplaatst naar de bibliotheek op hetzelfde terrein. Bosscha werd begraven op zijn eigen thee-plantage te Malabar. Ook dáár verrees een monument te zijner nagedachtenis.

Bronnen
De Hollandsche Revue, 1 juli 1921
De Hollandsche Revue, van 1 januari 1928
Foto´s van het borstbeeld van Bosscha afkomstig van Jan van Dullemen

De sterrenwacht
De sterrenwacht
Charles Schoemaker vervaardigde een beeld in gips of klei in zijn atelier te Bandoeng. Dat beeld werd naar Leiden vervoerd alwaar de zaakwaarnemer van Schoemaker, de heer Joop Reichert, het in Brons liet gieten door de Kunstgietery Stöcken. (foto Jan van Dullemen)
Na verwijdering van het borstbeeld werd op de sokkel een obelisk geplaatst. (foto – uit 2002 – van Jan van Dullemen)

 

 

 

 

Advertenties

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

w

Verbinden met %s